Zeyni mezrasinin, yerlesim yeri  olarak tarihcesi  yuzyillar oncesine  dayaniyor.mevcut olan tarihi mezarliklar  Ermeni ve Muslumanlara  ait, Ermeni mezarliklari en az 500 - 700 yil oncesine ait, mezar taslarinin uzunlugu 2 metrenin uzerinde ve ortalama agirliklari 350 kg civarinda. Gecmis tarihlerde Zeyni mezrasi sinirlari icerisinde degisik zamanlarda en az 3 - 4 koy kurulmus ve bu koyler zamanla dagilip yok olmus. Zeyni 1915 yilindan 100 - 200 yil kadar onceki surecte   Turkler tarafindan iskan edilmistir. Mevcut olan mezarliklar bunu kanitliyor.Koyde degisik donemlere ait 4 ayri mezarlik var.Mezar sayisi 50 -130 civarinda degisiyor.Bunlardan 1 i Turk digerleride Ermeni ve Rumlardan kalma.
Zeyni mezrasi 1915 yilinda o zamanki sahipleri olan Sivasli Cemal agalar adli kardesler tarafindan satiliga cikarildiginda  Cecen Hadis bey
tarafindan  300 altin ve 4 mavzer tufegi karsiliginda satin alinmistir.

Koyun arazisi yaklasik 10 km kare civarinda olup Hadis Canbek uzerine ozel arazi olarak tapuludur.

Cecen Hadis bey  aslen komsu Cecen Kazancik koyundendir. Hadis beyin babasi Zontroy Canbek 21 yasinda, 1864 yilinda ki buyuk Cerkes surgununde, Cecenistanin Walerik (Walirig) koyunden  karayolu ile Turkiyeye gelmis.Ilk olarak Savran koyune oradan da Kazancik koyune yerlesmis.

Zontroy Canbek Cecenistanda  esasen Cecen Aul ( Ciyecin Ovl ) koyundendir.Bu koyun gecmisi cok eski yillara dayanir.Koyun ilk kurucusu  Zontroy sulalesinden Ciyecin Dadi dir. bu koy 1800 lu yillarin basinda 900 hanenin uzerinde kalabalik bir yerlesim yeridir. mesafe olarak grozni ye 10 km dir.tarih de bir donem Cecenistanin bassehri olmustur. Cecenistanin efsanevi lideri Zontroy Taymin Biybolt (1818 - 1829 ) ve amcasinin oglu milli kahraman  Madin Cammirza bu koyden ve tipki Canbek gibi Ciyecin Dadi nin torunlaridir.Onemi ve konumu nedeniyle buyuk muharebelere sahne olan  koy  1840 li yillarda ruslar tarafindan tamamen yakilinca  koy halkinin bir kismi 50 km batidaki Walerik koyune goc etmistir.

Canbekin  babasinin ismi  Cammirza (Cebiy) dedesinin ismi de Gonik ( Hac Ahmet ) dir. Gonik Kabarteylerle  yakin arkadasliklar kurdugu icin
Cergiz Haci ( Cerkez Haci)  olarak da cagriliyordu  arkadaslari tarafindan.    

Hadis bey Zeyniyi 1915 yilinda satin aldiktan 4 yil sonra ev, ahir, samanlik falan insa edip  Kazancik koyunden  ailesiyle tasinip yerlesmis.
Hadis bey kisa surede cok buyuk capli bir ciftcilik  projesini gerceklestirmis. 3000 e yakin kucukbas hayvan, 800e yakin buyukbas hayvan ve 200 un  uzerinde yilki ati, Uzun yayla Mihrali bey cinsinden. Koydeki ekilebilir arazi tamamen degerlendirilmis. Hadis bey seferberlik  yillarinda  devlete cok miktarda tahil ve askeriyeye at yardiminda bulunmus, bu yuzden devlet kendini bir madalyayla odullendirmistir.

Hadis bey 3 defa evlenmis ve  5 i erkek  8 i kiz olmak uzere 13 cocugu olmus. hanimlarinin 3 u de Cecen. Zeyni mezrasi en kalabalik oldugu yillarda 8 hane olabilmis bunlardan 5 i Hadisin ogullari diger 3 hanede kardesleri Adus ve Zulus un ogullari.Hadis bey 1953 de vefat etmistir.84 yasinda.

1940 li yillardan itibaren koyde kiz erkek ayrimi yapmaksizin egitime cok onem verilmis egitim goren ve meslek sahibi olan yeni nesil  basta Sivas olmak uzere buyuk sehirlerde yasiyorlar. Bugun nufuslari 100 un uzerinde olan Canbeklerden 3 u bayan 7 doktor 4 muhendis, 2 bayan  docent,diplomat,avukat, albay,askeri pilot,  tegmen, lise ogretmeni,  isadami ve diger mesleklerden insanlar yetismistir.

 Zeyni konum olarak  Sarkislanin 23 km kuzeyinde, sirtini Durna dagina yaslamis,etrafi daglarla cevrili, on tarafi duz arazi kuzeye dogru acik vaziyettedir.Sivasa mesafesi 69 km, Karadenize ise yaklasik 300 km dir.          

 Koy arazisi icar yontemiyle tarimda hala  aktif olarak degerlendiriliyor. Ic Anadolu  deyimiyle arazinin % 80 i ekilip  biciliyor.           

 Bugun icin  Zeynide, kis aylarinda kimse yasamiyor, yaz aylarinda  emekliler den 3 aile 5 ay  koyde kaliyor. Bircok insanin hatiralarinda  cok     guzel  ve hos bir yere sahip olan Zeyni gecmis tarihindeki  issizliga tekrar donmus oluyor.

Zeyni mezrasinin rakimi 1600 metre civarinda, tam bir yayla havasina sahip. Icme suyu son derece yuksek kaliteli, cevre oldukca yesil  ve agaclik.

Zeyni kendine has gizemli atmosferi olan, insanin  gercek hurriyeti tadip serbest  yasayabilecegi  essiz bir  yerdir.